Η επιλογή του κατάλληλου ανιχνευτή μετάλλων για τον εντοπισμό χρυσού αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες αποφάσεις για κάθε επίδοξο ή επαγγελματία χρυσοθήρα. Ο χρυσός, λόγω των φυσικών και γεωλογικών διεργασιών, εμφανίζεται σχεδόν πάντα σε εδάφη που χαρακτηρίζονται από υψηλή περιεκτικότητα σε μεταλλικά στοιχεία. Αυτά τα εξαιρετικά μεταλλικά εδάφη περιέχουν οξείδια του σιδήρου, μαύρη άμμο και τα λεγόμενα «θερμά πετρώματα» (hot rocks), τα οποία προκαλούν έντονες παρεμβολές και μπερδεύουν τους κοινούς ανιχνευτές. Η τελική επιλογή ανάμεσα στην τεχνολογία Πολύ Χαμηλής Συχνότητας (VLF) και στην τεχνολογία Επαγωγής Παλμού (PI) καθορίζει σε απόλυτο βαθμό την επιτυχία ή την αποτυχία σας στο πεδίο της έρευνας. Κάθε μία από αυτές τις τεχνολογίες λειτουργεί με εντελώς διαφορετικές ηλεκτρονικές αρχές, παρουσιάζοντας μοναδικά πλεονεκτήματα αλλά και σημαντικούς περιορισμούς ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο επιχειρείτε.
Η Μηχανική και η Λειτουργία της Τεχνολογίας VLF
Οι ανιχνευτές μετάλλων τεχνολογίας VLF (Very Low Frequency) αποτελούν την πιο διαδεδομένη κατηγορία μηχανημάτων στην παγκόσμια αγορά. Η λειτουργία τους βασίζεται σε ένα σύστημα δύο ξεχωριστών πηνίων σύρματος που βρίσκονται τοποθετημένα μέσα στην ερευνητική κεφαλή του ανιχνευτή. Το πρώτο πηνίο, το οποίο ονομάζεται πηνίο εκπομπής, στέλνει ένα συνεχές, εναλλασσόμενο ηλεκτρομαγνητικό κύμα ημιτονοειδούς μορφής βαθιά μέσα στο έδαφος. Το δεύτερο πηνίο, το οποίο ονομάζεται πηνίο λήψης, λειτουργεί σαν ένας ευαίσθητος δέκτης που ακούει μόνιμα για τυχόν διαταραχές ή παραμορφώσεις που προκαλούνται σε αυτό το πεδίο όταν έρθει σε επαφή με κάποιο θαμμένο μεταλλικό αντικείμενο.
Όταν η έρευνα επικεντρώνεται αποκλειστικά στον χρυσό, οι κατασκευαστές ρυθμίζουν τους ανιχνευτές VLF να λειτουργούν σε ιδιαίτερα υψηλές συχνότητες, οι οποίες συνήθως κυμαίνονται από 30 kHz έως και 71 kHz. Οι πολύ υψηλές συχνότητες είναι απαραίτητες επειδή ο χρυσός, σε σύγκριση με άλλα μέταλλα όπως ο άργυρος ή ο χαλκός, παρουσιάζει σχετικά χαμηλή ηλεκτρική αγωγιμότητα όταν βρίσκεται σε μικρά μεγέθη. Ένας ανιχνευτής VLF που λειτουργεί σε υψηλή συχνότητα έχει την ικανότητα να διεγείρει ηλεκτρικά ακόμα και τα πιο μικροσκοπικά ψήγματα χρυσού, τα οποία μπορεί να ζυγίζουν λιγότερο από έναν κόκκο.
Το μεγαλύτερο και πιο σημαντικό πλεονέκτημα των μηχανημάτων VLF είναι η εξαιρετική τους ικανότητα στον διαχωρισμό των μετάλλων (target discrimination). Λόγω του ότι αναλύουν τη μετατόπιση φάσης του επιστρεφόμενου σήματος, μπορούν να αναγνωρίσουν την ταυτότητα του μετάλλου πριν ο χρήστης αποφασίσει να σκάψει. Αυτό σημαίνει ότι ο ανιχνευτής μπορεί να σας προειδοποιήσει με ακρίβεια αν το αντικείμενο κάτω από την κεφαλή είναι ένα σκουριασμένο σιδερένιο καρφί, ένα καπάκι αναψυκτικού ή ένα πολύτιμο κομμάτι χρυσού. Αυτή η δυνατότητα είναι ανεκτίμητη όταν ψάχνετε σε περιοχές με έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα, όπως παλιά μεταλλεία ή ιστορικά στρατόπεδα, όπου το έδαφος είναι γεμάτο σιδερένια σκουπίδια.
Ωστόσο, η τεχνολογία VLF αντιμετωπίζει ένα σοβαρό μειονέκτημα όταν έρχεται αντιμέτωπη με έντονα μεταλλικά εδάφη. Το συνεχές ηλεκτρομαγνητικό κύμα που εκπέμπει διεισδύει δύσκολα μέσα από εδάφη με υψηλή συγκέντρωση σιδήρου ή αλάτων. Τα ορυκτά του εδάφους επιστρέφουν ένα μαζικό σήμα στο πηνίο λήψης, το οποίο κυριολεκτικά τυφλώνει τον ανιχνευτή. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, ο χρήστης αναγκάζεται να μειώσει την ευαισθησία του μηχανήματος, γεγονός που μειώνει δραματικά το βάθος εντοπισμού και καθιστά τη συσκευή ασταθή, με πολλούς ψευδείς στόχους και συνεχή παράσιτα.
Η Ισχύς και η Διεισδυτικότητα της Επαγωγής Παλμού (PI)
Οι ανιχνευτές τεχνολογίας Επαγωγής Παλμού (Pulse Induction – PI) σχεδιάστηκαν για να λύσουν οριστικά το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ανιχνευτές VLF στα δύσκολα εδάφη. Αντί να εκπέμπουν ένα συνεχές κύμα, τα μηχανήματα PI λειτουργούν στέλνοντας ισχυρούς, επαναλαμβανόμενους και στιγμιαίους παλμούς ηλεκτρικού ρεύματος μέσα στο έδαφος μέσω ενός πηνίου. Αυτό το πηνίο, στις περισσότερες περιπτώσεις, λειτουργεί ταυτόχρονα και ως πομπός και ως δέκτης.
Κάθε φορά που εκπέμπεται ένας παλμός, δημιουργείται ένα ισχυρό ηλεκτρομαγνητικό πεδίο το οποίο εισχωρεί βαθιά στη γη. Όταν ο παλμός σταματά απότομα, το μαγνητικό πεδίο καταρρέει ακαριαία, δημιουργώντας μια απότομη αιχμή τάσης. Αν κάτω από την κεφαλή δεν υπάρχει μέταλλο, η τάση αυτή μηδενίζεται πολύ γρήγορα. Αν όμως υπάρχει ένα μεταλλικό αντικείμενο, όπως ένα ψήγμα χρυσού, το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο προκαλεί την εμφάνιση δευτερευόντων ηλεκτρικών ρευμάτων (δινρεύματα) μέσα στο ίδιο το μέταλλο. Αυτά τα ρεύματα καθυστερούν την κατάρρευση του πεδίου.
Ο ανιχνευτής PI είναι προγραμματισμένος να περιμένει μερικά μικροδευτερόλεπτα μετά το σβήσιμο του παλμού πριν ανοίξει το κύκλωμα λήψης για να μετρήσει την ταχύτητα εξασθένησης του σήματος. Τα μεταλλικά στοιχεία του εδάφους και τα θερμά πετρώματα αντιδρούν πολύ γρήγορα και το σήμα τους εξαφανίζεται αμέσως μετά την κατάρρευση του αρχικού παλμού. Αντίθετα, τα συμπαγή μέταλλα διατηρούν το σήμα τους για περισσότερο χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο, ο ανιχνευτής PI αγνοεί εντελώς τη μαγνητική ορυκτότητα του εδάφους, βλέποντας καθαρά μέσα από τη μαύρη άμμο και τα σκληρά πετρώματα.
Το κύριο και αξεπέραστο πλεονέκτημα της τεχνολογίας PI είναι το απίστευτο βάθος εντοπισμού που επιτυγχάνει στα πιο εχθρικά εδάφη του πλανήτη. Εκεί όπου ένας ανιχνευτής VLF χάνει το 80% του βάθους του και παράγει μόνο θόρυβο, ένας ανιχνευτής PI μπορεί να λειτουργήσει με απόλυτη σταθερότητα, εντοπίζοντας μεγάλα κομμάτια χρυσού σε βάθη που κανένα άλλο μηχάνημα δεν μπορεί να προσεγγίσει.
Το μεγάλο τίμημα που καλείται να πληρώσει ο χειριστής ενός ανιχνευτή PI είναι η σχεδόν ολοκληρωτική έλλειψη διαχωρισμού των μετάλλων. Τα μηχανήματα αυτά δεν μπορούν να ξεχωρίσουν εύκολα τον σίδηρο από τον χρυσό. Αυτό σημαίνει ότι ο χρυσολόγος είναι υποχρεωμένος να σκάβει για κάθε ακουστικό σήμα που λαμβάνει, είτε πρόκειται για μια παλιά κονσέρβα, είτε για ένα πέταλο αλόγου, είτε για ένα πραγματικό ψήγμα χρυσού. Επιπλέον, οι ανιχνευτές PI είναι σημαντικά πιο βαρείς κατασκευαστικά, απαιτούν μεγάλες και ισχυρές μπαταρίες που αυξάνουν το βάρος, είναι πολύ πιο ακριβοί στην αγορά τους και παρουσιάζουν μειωμένη ευαισθησία σε εξαιρετικά μικρά ψήγματα χρυσού που βρίσκονται πολύ κοντά στην επιφάνεια.
Αντιστοίχιση Τεχνολογίας και Εδάφους Έρευνας
Η τελική απόφαση για την αγορά του ανιχνευτή σας πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στα γεωλογικά χαρακτηριστικά της περιοχής όπου σκοπεύετε να εργαστείτε, καθώς και στο μέγεθος του χρυσού που αναμένετε να βρείτε. Δεν υπάρχει μια τεχνολογία που να είναι καθολικά ανώτερη από την άλλη, καθώς η κάθε μία εξυπηρετεί διαφορετικές ανάγκες στο πεδίο.
Αν σχεδιάζετε να ερευνήσετε σε περιοχές με χαμηλή έως μέτρια μεταλλικότητα, όπως είναι τα περισσότερα ποτάμια και οι ρεματιές με εκτεθειμένο συμπαγή βράχο (bedrock), ή αν ο στόχος σας είναι ο εντοπισμός πολύ μικρών κομματιών χρυσού κοντά στην επιφάνεια, ένας ανιχνευτής VLF είναι η ιδανική επιλογή. Θα σας επιτρέψει να κινηθείτε γρήγορα, να αποφύγετε τα άχρηστα σιδερένια σκουπίδια χάρη στον εξαιρετικό του διαχωρισμό και να μην κουραστείτε λόγω του χαμηλού του βάρους.
Αντίθετα, αν ο προορισμός σας περιλαμβάνει βαθιά, κόκκινα εδάφη της ερήμου, περιοχές με τεράστιες συγκεντρώσεις μαύρης άμμου ή τοποθεσίες όπου ξέρετε ότι έχουν περάσει πολλοί χρυσολόγοι με ανιχνευτές VLF στο παρελθόν, η χρήση ενός ανιχνευτή PI είναι απολύτως απαραίτητη. Η ικανότητά του να διαπερνά τα μεταλλικά στρώματα του εδάφους θα σας επιτρέψει να βρείτε τα βαθιά, μεγάλα νύχια χρυσού (nuggets) που έμειναν ανέπαφα από τις προηγούμενες έρευνες. Πριν επενδύσετε τα χρήματά σας, ζυγίστε προσεκτικά τον προϋπολογισμό σας, τη σωματική σας αντοχή για σκάψιμο και τις συνθήκες του εδάφους, ώστε να κάνετε την πιο αποδοτική επιλογή για την επιχείρησή σας.
Αυτά είναι όλα όσα πρέπει να ξέρετε για ανιχνευτησ μεταλλων (metal detectors).